De kunst van het afkijken

http://www.nrc.nl/opinie/2015/05/11/en-nu-verpest-dekker-de-correctie-op-eindexamens/

'Een goed onderwijssysteem is gebaseerd op voorzeggen en afkijken'. Deze kennis heb ik van een oud collega bij de inspectie geleerd, Een gerenommeerde en wijze onderwijsinspecteur met veel ervaring in ons Nederlandse onderwijs. Mensen zijn kuddedieren, onze ouders en docenten en de wetenschap zeggen ons alles voor en als we het even niet meer weten kijken we gewoon bij elkaar de kunst af. Zo leren kinderen/leerlingen/studenten alles wat ze als professional moeten weten in het leven. Toch hebben we er een grote hekel aan. Op het internet heet het wel 'copy paste' en de dader heet al snel een 'copy cat'. Wie een film download is een dief. Waarom? Omdat kennis macht is en omdat de productie van kennis in onze moderne samenleving geld kost. Mensen willen eenvoudig niet worden gepasseerd. We omgeven alles wat we weten met hekken en prikkeldraad, met auteursrecht en merkenrecht. We hebben een hekel aan de talenten die ons in de ratrace links en rechts voorbijgaan. We zouden er trots op moeten zijn. We zouden ze het succes moeten gunnen. Maar goed, de zeven hoofdzonden van de mens hoef ik hier echt niet meer uit te leggen.

Nu de examens weer zijn begonnen en de Citoscores net binnen zijn ontstaat weer de jaarlijkse discussie over het monopolie van de Citogroep op dit gebied. Of zoals hierboven over het nakijkwerk door de docent daarna. We toetsen nog steeds ouderwets op papier en de examens komen uit een zorgvuldig bewaarde envelop. Ondertussen bestaan er al jarenlang veel betere en geavanceerdere methoden om te toetsen, waar zelfs geen mens meer aan te pas hoeft te komen. Met een computer kun je alles interactief en adaptief meten en vaststellen, nauwkeuriger en minder beïnvloedbaar. Je hoeft het niet eens zelf na te kijken. De computer doet de voorwas. Leerlingen hoeven daarvoor niet eens dezelfde toets te doen. Opgaven die ze niet kunnen maken hoeven ook niet aangeboden te worden. Je kunt leerlingen eenvoudig alleen toetsen met de opgaven die ze gemakkelijk en goed kunnen doen. Je hebt geen te moeilijke of te makkelijke opgaven nodig voor een goede toets. Toen ik onderwijskunde studeerde in Twente (1985) was dat al wereldwijd bekend en in de 11 jaren dat ik bij de Inspectie van het Onderwijs werkte zijn er ook vele (interne) discussies over gevoerd.

Waarom de werkelijkheid dan nog steeds zo is, vraag je je wel eens af. Een belangrijke verklaring ligt in de werking van de Nederlandse politiek. Uiteindelijk hield de Tweede Kamer de meeste vernieuwingen aan de poort tegen en verving ze door bezuinigingen. De Mammoetwet, De Middenschool. De basisschool. De basisvorming. Het VMBO. De doorstroomprofielen. De KBL, de BBL en de BOL. De leerwegen. De vernieuwingen die elkaar in hoog tempo opvolgden. Het ging volgens de Tweede Kamer telkens te snel en dus niet goed. Bovendien was alles te duur voor de belastingbetaler. En dus was er genoeg reden om op de rem te gaan staan met uiteindelijk een paar stevige monopolies en mammoet-machtsblokken in het onderwijs tot gevolg. Want naast Cito zijn er nog een paar zoals bijvoorbeeld de SLO, de PO raad, de VO raad, de MBO raad, de HO raad en de VSNU en de landelijke organen van het Beroepsonderwijs. Zij maakten de keuzen die de politiek niet zelf durfde te maken. En zij kiezen hoofdzakelijk voor zelfbehoud en behoud en nog eens behoud.

Onderwijsvernieuwing, er is veel goeds bedacht en er is verdacht weinig geïmplementeerd. Uiteindelijk heeft de vrijheid van onderwijs er het meest onder geleden, die is door het uitblijven van politieke maatregelen en keuzen tot een minimum beperkt. Eigenlijk is er geen vrijheid meer. De inspectie kan de kwaliteitsverschillen tussen scholen dan ook bijna niet meer ontdekken. Alles is in het onderwijs is zwaar geïndustrialiseerd en daardoor geheel verouderd, het klassikale systeem voert nog steeds de boventoon, onderwijzers doen hun werk met oogkleppen op en sjokken braaf achter hun manager aan. Het bestuur klaagt over de directie, de directie over het management en het management over de docenten. Gelukkig klaagt er niemand over ouders en leerlingen. Het onderwijs is vergeven van de kwaliteitsnormen en kwaliteitssystemen. Leerlingen zeggen in deze tijd zeer terecht dat ze worden opgehokt in een lesbatterij met docenten voor de klas die te weinig weten.

Dit fenomeen is zelfs doorgedrongen tot onze meest krachtige bolwerken van kennis en wetenschap, de universiteiten zelf. Gelukkig zijn studenten daar mondiger en volwassener en hebben we hebben dan ook eindelijk weer eens een Maagdenhuisbezetting gehad. Het oorspronkelijke idee van Leonardo da Vinci voor de universiteit was: 'Uomo Universale', ontwikkel de hele mens. Dit idee staat totaal haaks op het ontstaan van specialismen en het denken in vakgebieden zoals dit nu in ons onderwijssysteem en op universiteiten gebeurt. Een specialisatie is vooral belangrijk voor leerlingen die niet zo veel kunnen. Hoe kan het zijn dat nu op alle niveaus in ons onderwijs idiote nieuwe specialismen en opleidingen zijn ontwikkeld? Willen we onze studenten soms dom houden? Waarom leggen we nu ons lot en onze wetenschap in handen van mensen die heel veel weten van heel weinig? Dat is een enorm risico. Om nieuwe kennis te ontwikkelen moet je juist heel veel kennis hebben van heel veel vakgebieden. Je moet er overheen en er doorheen en er onderdoor.

Ons onderwijssysteem is ziek en dat komt onder andere omdat we er geen geld aan wilden uitgeven. Maar er is nog een belangrijkere aanwijsbare oorzaak die we hier moeten vermelden. De angst dat het mis kan gaan. Het zijn tenslotte onze kinderen. We willen niets fout doen in het onderwijs, dus doen we alles fout, dan valt die ene fout (toegeven aan angst, risico mijden) niet meer op. Dus maken we onze opleidingen smaller en smaller tot niemand meer iets weet. Want uiteindelijk weten we vrijwel alles van niets of vrijwel niets van alles. Juist door ons zwaar geïndustrialiseerde onderwijssysteem is daarvan weinig kwaliteit meer te verwachten. Zelfs personeelszaken klaagt erover: diploma's zijn nietszeggende documenten geworden met nietszeggende titels.

We mogen dus maar wat blij zijn dat mensen 'eigenwijs' zijn en ook buiten het onderwijs leren door bij elkaar af te kijken of door elkaar bijvoorbeeld via Wikipedia en internet alles voor te zeggen.

Creatief altruïsme - goed voor jezelf zorgen

Naast mijn werk doe ik al van jongs af iedere week iets voor de samenleving. Ik zie mezelf graag als altruïst, iemand die het beste met anderen voor heeft. Zo werk ik al een jaar of 20 in de lokale en regionale politiek. Toch lukt het me niet om het hiermee iedereen naar de zin te maken. Niet iedereen kijkt immers hetzelfde naar mijn prestaties. Sommigen willen dat ik mensen meer vrijheid geef, anderen willen dat ik in een God geloof en weer anderen vinden mij niet duurzaam, democratisch of sociaal genoeg. Mijn gezin heeft liever dat ik gezellig thuis blijf.

Ieder mens heeft zo zijn eigen beeld. We leven in een eigen werkelijkheid en bruggen slaan of compromissen sluiten gaat moeizaam. We kijken door een eigen roze bril naar elkaar. Die roze bril heeft twee bijzondere eigenschappen. Als je door die bril kijkt zie je alles goed en door alle andere brillen kijken is vanzelfsprekend minder goed of zelfs fout;)

Als je dit soort observaties hardop met mensen deelt, krijg je wisselende reacties. Ben je wel wijs, ben je misschien een wijsneus, ben je een dromer of ben je gewoon heel eigenwijs. Als je op dit moment in de politiek zit, moet je wel een hele dikke huid hebben. Er zijn veel mensen die hun zin niet krijgen en dan boos worden. Er zijn journalisten die je kritisch volgen en je graag op fouten en tegenstrijdigheden wijzen, omdat dat nu eenmaal hun broodwinning is. Er zijn wetenschappers die het beter weten, omdat ze daarvoor heel lang doorgeleerd hebben. Er zijn mensen met meer geld en macht dan jou, die willen dat je naar ze luistert of erger eenvoudig gehoorzaamt. Erkennen dat er roze brillen zijn is niet gemakkelijk voor mensen. 

En zeg nu eens eerlijk. Is het geen geweldige droom. Dat iedereen door jouw roze bril kijkt en dezelfde dingen ziet en dan precies doet wat jij zegt en denkt. Die droom dat alles in de wereld gaat zoals jij wilt. Dat er geen toeval meer is. Dat iedereen tot dezelfde conclusie komt. Dat we alles al weten. Dat iedereen hetzelfde droomt. Dan is het leven volmaakt. Wat zouden we 'happy' zijn. In onze droom zijn we geneigd om wat we zelf doen, zelf van anderen aannemen, zelf geloven en zelf weten op één lijn te zetten en als de waarheid te verkondigen. We willen graag gelijk hebben, zelfs als we weten dat we pas gelijk hebben als iedereen er hetzelfde over denkt. 

Het is heerlijk als anderen doen wat jij wilt. Als je lekker verzorgt wordt, als een kind. Als je je niks van anderen aan hoeft te trekken, als een puber. Als je niets meer zelf hoeft te doen, als een gast in een hotel. Als mensen in de houding springen als je langs komt, als een koning. Gewoon lekker je zin krijgen of doordrijven. Lekker fundamentalistisch, dictatoriaal, egoïstisch en egocentrisch. De wereld draait om mij;) Oké, dit is een overdrijving. Dit is niet wat van ons verwacht wordt. Het is dan ook een droombeeld. Een utopie die niet bestaat.

Helaas geldt dat ook voor het zuivere altruïsme. Het is een droom die niet bestaat. Ik beschouw mijzelf daarom als een creatieve altruïst. Voor mij is altruïsme alleen mogelijk als je ook goed voor jezelf zorgt. Een moeder die niet eet, kan haar kind niet voeden. Een verpleegster die zichzelf niet beschermt kan een ander niet verzorgen. De soldaat die zich opoffert laat een gezin zonder vader en met een inkomen minder achter. Goed voor jezelf zorgen is altijd en overal belangrijk. Wat 'goed' voor jezelf zorgen betekent, zit vooral in de betekenis die je zelf geeft aan het woord: 'goed'.

Creatief altruïsme is zorgen dat je sterk in je schoenen staat. Dat je bescheiden bent en je successen met anderen deelt. Dat je rust neemt, wanneer het nodig is. Dat je geniet van je werk en je gezin. Dat je plezier hebt in het leven. Dat je tijd neemt voor de boterham die je op eerlijke wijze hebt verdiend. Dat je dankbaar bent dat je altruïst kunt zijn. Altruïsme en egoïsme zijn yin en yang, twee kanten van dezelfde medaille. Je kunt niet samenleven als je geen eigen droom/visie hebt en je kunt niet samenleven als je geen oog hebt voor andere dromen en visies. 

Creatief altruïsme lijkt op mutualisme, op een egoïstische manier voor elkaar zorgen, maar dat is het niet. Je houdt vast aan je eigen droom of visie. Je probeert met je gezin en je omgeving op één lijn te komen. Je probeert je daden in overeenstemming te brengen met je woorden. Het is niet makkelijk om je handelen gelijktijdig in lijn te brengen met je visie/droom, je succes met anderen te delen en samen na te denken hoe dat nog beter kan. Zo lang dat niet lukt probeer je bruggen te slaan en tot een vergelijk te komen in een debat, een discussie, een wetenschappelijke discours of een dialoog. 

De uitkomst van een dergelijk proces is ongewis. Mensen zwabberen en zwalken over hun levensweg. We trekken van links naar rechts van conservatief naar progressief, vooruit en dan weer achteruit, van dichtbij naar ver weg en weer terug. We maken onderweg ruzie met familie, vrienden, buren, collega's, kennissen en andere levens-weggebruikers. Samen leven is samen zoeken naar één waarheid, één geloof en één werkelijkheid die goed is voor ons allemaal. Een samenleving die ons verbindt, waarin we vrij zijn en waarin we ons gelijkwaardig voelen. Dat lijkt door een roze bril heel gemakkelijk, maar er is creatief altruïsme nodig om dat te bereiken.

Mensen willen meer vrijheid, meer gelijkheid en meer lotsverbondenheid of broederschap en dat lukt alleen als we samen een goed evenwicht vinden tussen egoïst en altruïst zijn. Creatief altruïsme is een boeiend proces, dat goed is voor je persoonlijke ontwikkeling en goed is voor onze samenleving. Want belangrijk genoeg is het de samenleving die ons bindt en oorlog voorkomt. Iedereen doet hier dagelijks aan mee. Creatief altruïsme zorgt voor vrede en brood op de plank. Alleen door ergens voor te kiezen en ergens voor te gaan staan, kun je hier een beetje richting aan geven.  

Er is altijd een keuze die je zelf maakt en waarvoor niemand verantwoordelijk is behalve jijzelf. 

Hoe ziet jouw creatieve altruïsme er uit?