Omhoog met die lat...

Het denken in de Westerse wereld over economie en de economische wetenschap is volgens mij corrupt. Hoe maak je een product winstgevend? Wat betekent duurzaamheid eigenlijk?

Op dit moment maak ik leermethoden voor het VMBO onderwijs. Bij vier vakken gaat het alleen maar over economie en ondernemen. En in alle vakken komt economie en ondernemen voorbij als zorgvuldig gereedschaps, grondstoffen en materiaalgebruik en ook in de kosten en offerteberekening. 

Ik merk hierbij weerstanden op in het denken van docenten over economie. De leerlingen berekenen vaak irrealistisch hoge prijzen als ze alle materiaalprijzen en hun fictieve arbeidsloon optellen. Een Tshirtje kost dan al snel de hoofdprijs. De docenten zijn bang dat de leerlingen met dat soort ideeën niet klaar zijn voor de arbeidsmarkt. 

Dan maar een product uit lagelonenlanden en dan maar minder duurzaam werken met grond en hulpstoffen die goedkoper zijn? Of de ondernemer dan nog winst over houdt na de betaling van de huur? Geen idee. De laagste prijs, dat is de beste concurrentie. Maar is dat wel zo? Er zijn immers ook andere prijssegmenten. Niet iedereen denkt hetzelfde over de laagste prijs. 

Waarom is Nederland zo verzot geraakt op lage prijzen en vrijwilligerswerk? Zijn het de grappen van onze Zuiderburen? Waarom moeten ondernemers in de post, in de zorg en in het onderhoud in Nederland werken met een inkomen onder de armoedegrens? Waarom moeten mensen in de bijstand ineens voor een habbekrats verplicht gaan werken? Zijn we echt zo gemeen gaan denken over elkaar? Wat is er mis met goed zijn voor de planeet en goed zijn voor de mens (arbeidsomstandigheden en vrije tijd) en goed zijn voor de ondernemer (normale winst)? 

Waar is onze hoge beschaving van het padje af geraakt? Hoe komt het dat we neoliberaal zijn gaan denken? Waarom denken we over anderen altijd anders dan over onszelf? Is het het Angelsaksische model en de heiligverklaring van haar grondlegger Adam Smith? Een man die dacht dat mensen vooral luie gemakzuchtige wezens zijn. 

Neoliberaal kan alleen met een eerlijke prijs voor eerlijke producten en diensten die rekening houden met het evenwicht tussen people, planet en profit. Dat betekent streven naar maximalisatie van kwaliteit en prijs en verhoging van onze beschaving en emancipatie van mensen in onze samenleving. 

Ik wil vooral dat de leerlingen van nu het gevoel krijgen voor wat iets kost en voor wat het dan moet gaan opleveren. Dat is ook belangrijk in de duurzaamheid. Het gaat niet alleen om de planeet bij duurzaamheid. Het gaat ook om goed te leren nadenken over de mens (arbeidsomstandigheden) en de winst (voor jou als ondernemer en de winst voor ons allemaal). 

De winst zit volgens mij niet/nooit in het geld. De winst zit in ons denken over de werking van de economie en de plaats van people, planet en profit in de economie. Dat is wat duurzaamheid inhoudt, de belofte van een hogere beschaving. 

Alles heeft een reden. Economie is juist niet streven naar de laagste prijs ten koste van alles en iedereen. Of in simpele taal we willen niet terug naar slavernij en milieuvervuiling en naar zakkenvullerij. We willen naar beter en meer niet naar slechter en minder. En in termen van onderwijs en leerlingen willen we in school dus geen straatcultuur, pesterij of een battle of the fittest. Dus waarom dan ineens in onze samenleving wel? 

Duurzaamheid vraagt een positievere en opener houding van docenten over wat in economische termen in de wereld mogelijk is. Volgens mij is daarin alleen 'the sky, the limit', we willen geen 'race to the bottom'. Stop de uitverkoop van onze beschaving. Laten we leren anders te denken.

Ik vind het belangrijk dat goed werk ook stevig gehonoreerd wordt. Dat is goed voor mens en samenleving. Als leerlingen vooral leren dat datgene waar ze goed in zijn en plezier aan beleven geen sou oplevert in de samenleving dan spannen we de paarden achter de wagen. Volgens mij kan iedereen overal succes in hebben. 

Je geeft les in economie en ondernemen. Bij alle vakken moeten leerlingen kostenbewust te werk leren gaan. Dure materialen leveren een hogere prijs op. Dat is juist wat ze moeten leren. Jezelf nooit wegcijferen. Trots zijn op jezelf. Je niet laten leiden door wat anderen vinden, maar zelf iets vinden. Als jij als docent het gaat geloven help je je leerlingen daar ook mee. Omhoog met die lat.

Hoe basisinkomen leidt naar volledige werkgelegenheid?

"Material rewards are a pretty bad reason for doing the things that we do", dat zegt Barry Schwartz in zijn TED talk in september 2015. En hij is daarin niet de enige. Marx en Engels waren waarschijnlijk de eerste liberalen die al in een vroeg stadium opmerkten dat industrialisatie mensen afstompt tot robotachtige wezens. Een inkomen is de enige reden geworden dat we werken: "Work that is monotomous, meaningless and souldeadly", aldus Barry Schwartz. Barry verwijst in zijn speech naar de Schotse moraalfilosoof Adam Smith (1723-1790), die wordt beschouwd als de vader van de moderne economie.

Adam Smith legde in zijn boek The Wealth of Nations (1776) het fundament voor het liberale kapitalisme als vervanger van het mercantilisme, omdat de rijkdom in een land eenvoudig groter is dan de hoeveelheid goud en zilver in dat land en omdat goud en zilver zelf normaal te gebruiken grondstoffen zijn met een variabele eigenwaarde die geen basis is voor economische stabiliteit. Dit had twee belangrijke gevolgen: 

1. het ontstaan van papiergeld naast goud en zilver als wettig betaalmiddel en
2. het stoppen van het protectionisme van beroepsgroepen en gilden in landen, waardoor arbeid kon verhuizen naar fabrieken en naar landen met lagere lonen en/of betere technologie/kennis voor de productie van diensten en goederen (industrialisatie en specialisatie).

Deze overgang verliep snel in de net onafhankelijk verklaarde Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk, vooral door de economische crisis die veroorzaakt werd door de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. In Frankrijk bleef het mercantilisme bestaan tot de Franse revolutie en in Duitsland beheerste mercantilisme het denken nog tot in de twintigste eeuw. Uiteindelijk luidde WO II het einde in. Hoewel het in het rechts extremisme nog steeds bestaat en het denken en het verlangen naar vroeger beheerst.

Het is belangrijk om hier te constateren dat ons denken in de tijd der eeuwen meermalen is veranderd en dat ons huidige denken over economie en huishouden is gebaseerd op het werk van filosofen uit de 18e en 19e eeuw en nog maar 250 jaar oud is. De manier waarop wij denken over ons leven en de werkelijkheid (het universum om de mens heen en de aard van de mensen zelf) is aan voortdurende verandering onderhevig. Dat denken levert door de eeuwen heen strijd op tussen de volkeren, onder andere in de vorm van: oorlogen, verdedigingsmuren, ijzeren gordijn, genocide en holocaust.

Het streven naar één God/geloof of één ultieme Waarheid/wetenschap die voor alle mensen en voor het hele universum geldig is heeft veel bloed, zweet en tranen gekost. Evangelie, wereldrevolutie, Jihad, Verlichting, Verlossing zijn woorden die we zowel toekennen aan het redden van onze wereld als aan verschrikkingen die in ons recente verleden hebben plaatsgevonden en die we moeilijk kunnen vergeten en/of vergeven. 

Wat we feitelijk zoeken is denk ik niet zozeer de Waarheid, die voor alles en iedereen geldt, of die éne God, die de wereld en de mensen heeft gecreëerd. We worden vooral aangetrokken door een wereldorde die mensen een rechtvaardig, liefdevol en rustig bestaan geeft om in vrede met elkaar te kunnen leven. Een eerlijk en rechtvaardig gebruik van grond en hulpstoffen die de aarde en het universum de mensheid te bieden heeft. En we beginnen nu langzaam, meer dan ooit, te begrijpen dat wat wij beheren eindig is, ook al zullen huidige generaties het einde van deze zon en deze planeet niet meer meemaken. 

Gaan we terug in de tijd naar de zonaanbidders dan hadden zij al veel van diezelfde wetenschap en geloofden zij vooral dat de mens alleen afhankelijk is van de zon die de oorsprong was van alles. Nu weten we dat het universum onze wildste fantasieën van toen overstijgt. Dat we ontzettend nietig zijn vergeleken bij het heelal en dat we reusachtig zijn vergeleken met het kleinste deeltje dat we nu kennen. De vraag is wat we met deze kennis kunnen veranderen aan hoe we nu willen voortbestaan. 

De mogelijkheid dat de mensheid deze planeet op tijd kan verlaten, dringt maar langzaam tot ons door. Dat er zeer waarschijnlijk andere bewoonbare planeten zijn met eenzelfde zon als bron van alle energie. Dat mensen voor een reis door de ruimte intensief zullen moeten samenwerken. Om te overleven zullen we tot die reis moeten volstaan met de energie die de zon ons geeft. En we zullen moeten verreizen (verrijzen) voordat de zon is opgebrand. Dat duurt nog wel even. Zolang er zonlicht is kunnen we de zon gebruiken om iedereen van voedsel te voorzien tot de natuurlijke dood voor iedereen van ons daarop volgt. Het is tot die tijd één voor allen en allen voor één. 

Onze levensduur als mens is veel langer dan die van onze voorgangers en onze aantallen nemen daardoor nog steeds toe. Het aantal geboorten wereldwijd draagt niet meer bij aan de toename van de wereldbevolking. De één-kind-politiek in China en allerlei andere middelen voor geboortebeperking hebben  daar zeer belangrijk in bijgedragen. Dit is met name opvallend omdat veel bijbels en geloven nog steeds prediken: gaat heen en vermenigvuldigt u. Dat denken is gebaseerd op oude ideeën uit de tijd dat het aantal handen in de stam vooral licht werk maakte en bevolkingsomvang belangrijk was om oorlogen, voedselschaarste en epidemieën te overleven. 

Gelukkig hoeft de mens nu steeds minder arbeid te verrichten om in haar eigen behoeften te voorzien. Nieuwe wetenschap, technologie, robotisering en automatisering vergemakkelijken en verlengen ons leven. In een wereld waar arbeid steeds meer hoofdarbeid of hobby is, is nadenken over een vernieuwing van de economie en economische groei zinvol. Hoe bereikt de mens een goede balans tussen people (broederschap en gelijkheid), planet (lucht, water, flora, fauna, grondstoffen en hulpstoffen) en profit (vrijheid, vrije tijd, bad, bed en brood)?

Leven is door de eeuwen heen zowel een individuele opgave als een gezamenlijke opgave geweest. De wijze waarop mensen ruilen, jagen en verzamelen en hun huishouden in evenwicht houden neemt in iedere nieuwe tijd, nieuwe vormen aan. Vroeger renden we samen achter mammoets aan om te overleven, nu gaan we naar ons werk om daarna met de auto boodschappen te doen in de plaatselijke supermarkt. 

Als we doorgaan met economische groei en blijven werken en produceren zoals we dat nu doen verbruiken we veel te snel en ook teveel grondstoffen en hulpstoffen. De vervuiling van ons milieu is schadelijk voor de mens en planten en dieren. Bovendien profiteren door toenemende inkomensverschillen en machtsverschillen steeds minder mensen van de enorme welvaart die we samen opbouwen. Het is dus beter ons individuele leven en onze samenlevingen anders te gaan richten, inrichten en verrichten. 

Op onze aarde bezit 1% van de wereldbevolking inmiddels genoeg kapitaal om voldoende te produceren voor de overige 99%. We leven al in overvloed, ook al profiteert niet iedereen daarvan. Die 1% beheert al het kapitaal en huurt iedere dag de overige 99% in om waarde toe te voegen aan dat immense kapitaal. Dat kapitaal verplaatst zich dus iedere dag bij productie van kapitalist naar werknemer en bij consumptie weer van de werknemer naar de kapitalist. In de toekomst zal die wisselstroom van geld langzaam verdwijnen omdat er door technologie steeds minder werknemers in het productieproces nodig zijn. Het economisch systeem is dus geleidelijk aan het kantelen. We moeten ons huishoudelijk systeem op aarde herzien.

Ik stel voor dat we inkomen meer gaan zien als een mechanisme of stimulans om consumptie te stimuleren en mensen betrokken te houden in de samenleving. Zonder consumptie is productie immers overbodig en vervalt de werking van het economisch systeem. Mensen moeten altijd inkomen houden om in hun behoeften te kunnen voorzien. We kunnen naast ons huidige prestatieinkomen voor werk daarbij gebruik gaan maken van een basisinkomen. 

Basisinkomen neemt in het huishouden belangrijke zorgen weg en stimuleert mensen om te gaan doen wat ze altijd al hadden willen doen, hun creativiteit en talenten benutten. Hun dromen uit laten komen. Basisinkomen zorgt wereldwijd voor meer rechtvaardigheid, rust en orde die we zo hard nodig hebben. Basisinkomen is een vergoeding voor alles wat mensen vrijwillig doen. Het is daarnaast een eerlijke verdeling van alle arbeid die de zon iedere dag voor alle mensen verricht. Basisinkomen is voor iedereen gelijk, ongeacht wie je bent of wat je aan prestatieinkomen verdient.

In de Westerse samenleving is basisinkomen al decennialang een heel gewoon gegeven. Ons basisinkomen groeit ook ieder jaar. We krijgen basisinkomen in de vorm van basisonderwijs, basiszorg, welzijn, vrijwilligerswerk of filantropie, hypotheekrente-aftrek, allerlei gemeenschappelijke en maatschappelijke voorzieningen, bijstand, AOW, cultuur en wetenschap. Basisinkomen bestaat al en hoeft dus alleen maar eerlijker en eenvoudiger verdeeld te worden. Basisinkomen kan ook een armoedeval oplossen en meer vrijheid en rechten geven aan mensen die nu afhankelijk zijn van een uitkering met allerlei oneigenlijke plichten. 

Voor de invoering van een basisinkomen moet ons Westerse economische denken dat van Adam Smith en ons slavernijverleden, waarin mensen anderen discrimineren en onderdrukken, achter zich laten. De nadelen van dat denken merk je ook nu nog heel goed zodra je probeert over te stappen van basisinkomen naar prestatieinkomen of naast je uitkering wat wilt gaan werken. Als je aan het werk gaat val je maar al te vaak in een gat. Je inkomen gaat door het leveren van prestaties achteruit in plaats van vooruit. Dat kan niet.

Hoe kunnen we deze zwarte gaten in onze economie dichten? Dat kan door jezelf te bedenken dat iedereen altijd werkt. Volledige werkgelegenheid is allang een feit. Geen mens overleeft als hij geen arbeid verricht. Ook consumeren kost arbeid. We kunnen niet ademen, ons hart klopt niet, ons lichaam kan niet bewegen als er niet iedere dag brandstof in gaat. We voeden gratis onze kinderen op. 

De zon is een bijna eeuwige brandstof en hulpstof die het universum ons iedere dag gratis en voor niets geeft. Die zon is door de kapitalist onterecht tot eigendom gemaakt. Die zon heeft ooit onze fossiele brandstof gemaakt voor we geboren werden en die zon is aanwezig in iedere grondstof of hulpstof, iedere atoom, iedere molecuul en ieder deeltje op onze planeet tegenwoordig is. We hebben bij het gebruik van die welvaart allemaal gelijke rechten.

Basisinkomen is een verstandige en vanzelfsprekende oplossing en een logisch gevolg van mens zijn. Prestatieinkomen (waaronder bedrijfswinst) krijg je er dan bij als je iets doet dat in termen van het kapitalisme meerwaarde heeft. En laten we daarbij niet vergeten dat we ook zelf aan het einde van ons leven kapitalisten zijn. Want ieder mens renteniert of geniet van AOW voor hij dood gaat en laat zich verzorgen door zijn nazaten die voor hem of haar doorwerken, tot zijn of haar dood. En na je dood valt de rest van je kapitaal (je legacy) vanzelf toe aan je nazaten, want eigendom is net als het leven eindig.

Ieder mens is zowel een kapitalist als een werknemer/proletariër. Een basisinkomen zal in de economie leiden tot meer vrijheid, meer broederschap en meer gelijkheid voor de mensen. Het zal leiden tot meer rust, meer zekerheid en rechtvaardigheid. Het zal de mens maken tot wie hij/zij is. Een wezen dat leiding geeft en toekomst geeft aan alles wat onze planeet zal moeten verlaten voor zij sterft. 

De angst dat mensen niet meer zullen werken als zij basisinkomen hebben is eenvoudig een angst van moraalfilosofen, angsten uit de 18e en 19e eeuw die we nu samen moeten overwinnen. Basisinkomen geeft mensen de gelegenheid om te leren en te werken en om constructief vorm te geven aan hun eigen toekomst. Het enige dat we daarvoor moeten doen is anders gaan denken over economie, werk en inkomen dan we in het verleden hebben gedaan. 

Het hybride model waarin prestatieinkomen en basisinkomen samen gaan, houdt het midden tussen denken in mensen en denken in geld. Het is een best denkbare stap naar volledige werkgelegenheid en een betere benutting van ons gezamenlijk talent. Basisinkomen is eenvoudig te financieren met belasting, door van je prestatieinkomen (winst en loon uit arbeid) de helft in te houden en te delen met iedereen. Dit gebeurt al in de AOW. Het is een bestaand en beproefd systeem dat eenvoudig kan worden uitgebreid.

Wat denk jij?

Flessenpost

Enkele weken geleden kreeg ik een helaas ongedateerde tekst onder ogen die ik als tiener heb geschreven. Gezien de omvang van de wereldbevolking vermoed ik dat het ergens in 1985 is geschreven. Ik had hem destijds aan mijn tante gegeven en die heeft hem een jaar of dertig bewaard. Bij de verhuizing naar een kleiner appartement kwam hij boven water. Als puber en kind van twee gescheiden ouders, moeder een dolle mina en vader een oudere jongere, zat ik al jong vol met linkse ideeën en bijzondere ideeën over waar het met de wereld naartoe moest.

Het papier is vergeeld en mijn handschrift is wat slordig. Voor jullie heb ik er maar even een illustratie van gemaakt. Wat me opvalt is de eenvoud en tegelijk de verstrekkendheid. De woorden trillen nog na in de woorden People Planet Profit die John Elkington schreef in zijn boek Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Woorden die Al Gore inspireerden tot het maken van de film An Inconvenient Truth (released 24 Januari 2006 op het Sundance Film Festival) een boodschap die hij vaak herhaalde onder andere op de GOP 21 op 3 December 2015, 18 jaar later.

In february van dit jaar gaf Al Gore zijn vierde Ted talk over Global Warming. En die Ted talk geeft antwoord op drie vragen over climate change met indrukwekkende beelden. Al Gore heeft naast slecht nieuws, vooral goed nieuws. Het antwoord op de eerste vraag geeft vooral het slechte nieuws. Gewoon verder kijken, want de antwoorden op de tweede en derde vraag zijn gelukkig heel optimistisch positief en echte eye openers. Bijvoorbeeld hoe de crisis in Syrië het gevolg was van voedselschaarste na een uitzonderlijke droogte.

En dit is nu, circa 30 jaar na mijn tekst. Wow, wat een impact;)

Heb jij de petitie Basisinkomen al getekend?

https://basisinkomen2018.nl

Het basisinkomen bestaat al in vele soorten en maten. We krijgen veel van onze overheid. Dat begint met aftrekposten en subsidies en we krijgen ook heel veel 'gratis'. We hebben recht op bijstand, AOW en kinderbijslag. We kunnen huursubsidie aanvragen of we krijgen hypotheekrenteaftrek. Het gras wordt gemaaid, het licht brandt, alle vormen van zorg en de school, de politie, de wegen en de voetpaden en nog heel veel meer lijken gratis, maar zijn het natuurlijk niet.

Van links tot rechts zijn er mensen die een basisinkomen willen. De verschillen zijn echter groot. Aan de rechterkant is het vooral een middel om te bezuinigen en een kleinere overheid te realiseren en meer vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Aan de linkerkant is het vooral de wens om maatwerk te kunnen bieden aan de burger, om de zaken voor de burger te vereenvoudigen en om te zorgen dat iedereen mee kan doen en kansen heeft.

Mijn idee over basisinkomen is een mix van beiden en behoorlijk innovatief en revolutionair. Ik wil ons BNP zo'n 740 miljard in tweeën delen. De helft van onze economie maken we dan liberaler (marktwerking) en de andere helft maken we socialer (basisinkomen). Iedereen met inkomen (persoon) of winst (bedrijf) levert de helft van zijn of haar winst of inkomen in en houdt de andere helft. De overheid int de helft van wat je verdient. Er komt bovendien een strenge scheiding tussen bedrijf en privé. 

Alle andere belastingen schaffen we af. Ja ook de accijnzen en ook de BTW en ook alle andere bellastingen en heffingen die je maar kunt bedenken. Je kunt hier eindeloos over discussiëren, maar dat doe ik even niet. De BTW laten bestaan kan, maar dan wordt hij aftrekbaar dus dat is alleen maar lood om oud ijzer.

De helft van 740 miljard is 370 miljard. Iedere burger krijgt 20.000 euro basisinkomen per jaar (17 miljoen maal 20.000 is 340 miljard. Ook je kind, ook je kleinkind, ook je ouders en ook je grootouders. Dit basisinkomen gebruik je voor zorg, onderwijs en wonen en je dagelijkse boodschappen. In principe is niets meer gratis. Het basisinkomen is ook onaantastbaar. Niemand kan er beslag op leggen.

Het hele BNP wordt volgens huidige marktprincipes verdeeld over bedrijven en private personen die de arbeid verrichten of de winst ervan nemen. Je werkt ervoor, je klant of je werkgever gunt het je. Je bent daarna verplicht hiervan de helft in te leveren. Er zijn geen aftrekposten of subsidies meer. Bij de helft die je mag houden krijg je nog 20.000 euro per lid van je huishouden van de overheid. Daar moet je wel alles van doen. Niets wat de overheid doet is meer gratis. Je betaalt voor onderwijs, voor de zorg, voor de gemeentelijke diensten.

Er is een kleine basisoverheid. De basisoverheid moet met 30 miljard basisinkomen rondkomen. Deze 30 miljard wordt op dezelfde manier als nu onder het Rijk, de gemeenten, de provincies en de waterschappen verdeeld. De basisoverheid zorgt voor wetgevende (Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen), rechtelijke (rechters) en uitvoerende macht (openbaar ministerie, politie en inspecties). 

Wat doet de overheid nog wel? Toezicht houden, ruimtelijke ordening, politie, brandweer, ambulance, wegen en verkeersveiligheid, justitie, ontwikkelingssamenwerking, dialoog met werkgevers en werknemers enz. De ministeries die veel minder budget en macht hebben zijn volksgezondheid welzijn en sport, onderwijs cultuur en wetenschappen en sociale zaken en werkgelegenheid. Burgers die zich niet aan de wet houden kunnen voor de rechter worden gebracht. Scholen, banken, bedrijven en zorginstellingen worden door de overheid gecontroleerd op kwaliteit, maar niet meer op prijs. 

Er zijn in dit model/voorstel maar twee getallen die van belang zijn. 50% van het BNP en de 30 miljard die de overheid krijgt. Als het BNP daalt bewegen die twee cijfers mee. Basisinkomen en overheid zijn qua inkomen en uitgaven afhankelijk van BNP. Nederland zal dus mee moeten spelen in de wereldeconomie om haar BNP op orde te houden. We blijven dus allemaal werken om het BNP van Nederland zo hoog mogelijk te houden. 17 miljoen mensen, één team, één taak.

Wat zijn de voordelen? 

- het systeem is eenvoudig en overzichtelijk.
- het basisinkomen voorziet voor iedereen in bad, bed en brood en onderwijs en zorg.
- iedereen heeft dezelfde uitkering van arm tot rijk, er is geen stigmatisering meer.
- de verplichtingen die vaak komen met het huidige basisinkomen vallen weg.
- de aarde is van ons allemaal en de zon ook, de dagelijkse arbeid van de zon zit in het basisinkomen.

En tot slot nog dit. De energie die dagelijks toegevoegd wordt doordat mensen werken (fysieke en geestelijke arbeid) wordt beloond volgens de principes van de markt. Doe je iets waar niemand wat aan heeft behalve jijzelf (egoïsme) dan krijg je daarvoor niets dan je eigen voldoening. Doe je iets waar iemand anders iets aan heeft (altruïsme), dan wordt dat beloont met liefde en/of met klinkende munt. De basis is hiervoor is menselijke waardering en respect en een sterk onderling vertrouwen. Beschaam je dat dan kom je linksom of rechtsom in aanraking met de overheid (wetgever, uitvoerder, rechter).

Een dergelijk idee is groots. Er zijn nog vele details te geven. Maar in grote lijnen is dit wat ik onder een basisinkomen versta. Ik denk dat het heel veel oplost wat nu ingewikkeld en onrechtvaardig is geworden en niet transparant. Het is een nieuwe frisse manier van denken. Life is simple.

Wat denk jij?

Oorlogstaal of dialoog

Wat vinden Oekraieners eigenlijk zelf van Rusland, van de US en van de EU? Dit gaat niet over het referendum, dit gaat over beelden en beeldvorming. Doubt information and Check the facts. 

Er zijn meer van dit soort video's. Verschillende en ook tegengestelde reacties van Russische zijde. Het referendum is een ethisch vraagstuk geworden. Bekijk de filmpjes. Ik hoop dat de filmpjes zonder ondertitels snel van ondertitels worden voorzien.

Wat ik wil? Ik wil dialoog, met Oekraïne, met Rusland, met moslims. Ik wil de cirkel van agressie en haat doorbreken. Ik wil dat mensen ruimte krijgen om hun eigen problemen op te lossen binnen hun eigen grenzen. Ik wil herstel van souvereiniteit en samenwerking tussen landen. De ethische vraag is wat eerst komt: Willen we dialoog en samenwerking of willen we oorlogstaal en revolutie?

Dit idee is zowel beangstigend voor het Westen en voor het Oosten. Souvereiniteit betekent het einde van onderdrukking het begin van democratie en het stoppen van terreur en de dictators die de terreur aanmoedigen. Zowel de staatsterreur als de terreur van opstandelingen. De vraag die daaronder ligt is: Helpen wij door samenwerking met dictators niet feitelijk ook de terroristen? Of beogen we slechts de val van de nieuwe muur?

En nog een gewetensvraag: Wie denkt dat 43 miljoen Oekraieners slecht zijn en 500 miljoen Europeanen goed? Of strikter: 17 miljoen Nederlanders goed?

De kracht van een open mind

Waarom wij, de mensen in de Westerse wereld, een chimpansee in een eenvoudige test niet kunnen verslaan?


Deze TED talk (2014) van vader en zoon Rosling is de moeite van het bekijken waard. Tenminste als je iets wilt leren over hoe jouw waarneming wordt beïnvloed door jezelf en door anderen. Ondanks onze voorsprong, de hulp van onderwijs, de hulp van de media en onze menselijke intuïtie beweegt ons brein letterlijk achteruit. Onze natuurlijke achterdocht (wantrouwen) haalt de objectief vast te stellen waarheid iedere keer weer in. 


Wie echt wil leren en weten moet iedere dag proberen zijn of haar persoonlijke ervaringen en gevoelens te overwinnen (vertrouwen). Probeer ondanks je toenemende ouderdom open minded te blijven. Blijf vragen stellen bij wat docenten, de media en politici je willen doen geloven. Is die crisis wel een crisis? Of worden we alleen maar verlamd door onze persoonlijke angsten en politici die die angsten telkens aanwakkeren?


Vader en zoon Rosling tonen wetenschappelijk aan waarom dromers en optimisten (chimps) vaker gelijk hebben dan geschoolde en goed geïnformeerde pessimisten en angsthazen (mensen). Watch and learn.

Wees wijs met waarheid

‘Denemarken kocht eerste plek in ranglijst minst corrupte landen’

Opvallend veel Scandinavische landen in top 5

Bron: De Speld, 27 januari 2016 door Stephan ter Borg en Rudolf Julius

De Speld toont iedere dag aan hoe makkelijk het is om kranten vol te schrijven met wijsheid en waarheid.

Het zou wat zijn als mensen hun eigen waarheid wat meer met een korrel zout zouden nemen. We weten niet eens wat leven is, we geloven maar wat of we nemen het aan onder de aanname dat we het dan echt weten.

Het lastige van weten is dat het een soort misplaatst rechtvaardigheidsgevoel triggert. Een zwart-witte manier van denken over yin en yang, over goed en kwaad over nullen en enen, over lichtmassa en lichtgolf.

Pas als je de relativiteit van ons denken inziet en twijfel toelaat, kun je een ander begrijpen en nieuwe waarheid ontdekken en onze eeuwigheid en gelijkheid ervaren.

Goed is kwaad, 0=1, Yin is Yang, massa=licht. Het heelal heeft geen begin en geen eind. Het heelal is een perpetuum mobilé. Een eeuwig oscillerend orgaan met de naam God of Jaweh of Allah of heelal.

Het einde is het begin van iets nieuws en het begin was het einde van iets ouds.

Dat zegt de wet van behoud van energie. Actie is reactie, evenwicht, ik en jij, jullie en wij. Iedere kennis is bruikbaar, ieder begrip is inzicht vanuit een bepaald perspectief. Alleen liefde overwint onze verschillen.

Liefde is twijfel toelaten, het onvergeeflijke vergeven, weten dat 'niet weten' wijsheid is. En wie wijs is, overwint zichzelf en geniet van alles, vallen en opstaan, goed en kwaad, balancerend, als een kind zo blij, als een ouder zo verstandig, als een volwassene zo wijs.

62 rijken, 3,5 miljard armen

62 rijken en 3,5 miljard armen hebben evenveel..

Rijkdom is iets anders dan inkomen. Als je jaarlijks meer dan 750.000 dollar verdient hoor je bij de 1% grootverdieners op aarde. Een relatief groot deel van de wereld maakt bij ruilhandel geen gebruik van munten. Zij ruilen op gevoel. Zolang iedereen bijdraagt is het ok.

Dat doen we in Nederland ook in het vrijwilligerswerk en in ons gezin of in onze familie en met onze buren. Zelfs met wildvreemden ruilen we vaak zonder geld te gebruiken.

Economie is in essentie een zeer beperkte, bijna domme wetenschap. Er gebeurt zoveel wat niet in geld is uit te drukken dat het moeilijk is om een idee te krijgen van het begrip geld.

Je kunt gerust stellen dat geld de mensheid beperkt, het maakt de mens dom of gek of stout/oneerlijk of zielig.

Helaas is geld een feit. We mogen blij zijn met alles op aarde wat niet door geld wordt beheerst. Zoals de zon die iedere dag schijnt. De lucht die we inademen. Het water dat iedere dag uit de hemel valt.

Geld zou moeten zijn als zonlicht, water en lucht. Geld geeft toegang tot voedsel, een dak boven je hoofd, tijd om uit te rusten, een gevoel van vrijheid, verbondenheid en gelijkheid.

De (denk)wereld van het geld is onderontwikkeld. Mensen zijn nog steeds Neanderthalers als ze denken over geld. Geld zou ons allemaal geluk moeten brengen. Helaas verpest 1 % van de mensen met geld het voor 50 % zonder geld.

Is dat wel zo? Of zijn die 50% gewoon blij en gelukkig zonder geld. Hebben we geld wel nodig? Geld is een Westerse uitvinding.

Het idee van geld is goed bedoeld. Ik ben benieuwd of we er in de toekomst meer mee kunnen. Nu moet je werken voor de rijken, om net genoeg te hebben voor je eigen gezin/huishouden.

Dat kan genoeg zijn. Of het genoeg is is afhankelijk van je geluksgevoel. En dat gevoel wordt niet door geld bepaald, maar door je hebzucht, je gulzigheid, je jaloezie, je ijdelheid/trots, je lust/kuisheid, je woede en je luiheid.

Gek genoeg is geld dus niet zaligmakend. Het is een beperkt middel. We hebben alles om gelukkig te zijn in eigen hand. Ben je rijk dan moet je geven, ben je arm dan moet je ervoor werken. Laten we samen zorgen dat iedereen op aarde goed te eten, te drinken en te rusten heeft.

Alleen samen kunnen we er een succes van maken. Geld is een beperkte stroom van liefde. Laat haar rijkelijk stromen, dan keert ze als een boomerang telkens bij je terug.

Stop je angst, dan stop je ook de crisis. Een nieuwe Gouden Eeuw begint bij onszelf. Verwacht niets, geef wat je kan en ontvang met dankbaarheid. Laten we het industriële slavernijtijdperk en het rationale 'kennis is macht' informatietijdperk achter ons laten en beginnen aan de Age of Wisdom. 

Dans iedere dag in 2016

Mijn beste wensen voor al mijn lezers, vrienden, familie en kennissen: Ik wens dat 2016 jullie veel voorspoed, geluk, wijsheid en goede gezondheid mag brengen. Ga wijs om met je angsten, bedenk hoe zot de meeste van je angsten zijn, maak je korte lontje langer. Ga wijs om met onze planeet, bedenk dat een ander nog kan gebruiken wat jij weggooit, sorteer het, weggooien is iets opbergen voor de toekomst. Ga wijs om met je geld, iedere euro die je krijgt is een euro die je weg kunt geven, wees aan beide kanten zorgvuldig, ga nooit zo maar voor de laagste prijs, bedenk dat anderen ook moeten kunnen leven. Ga wijs om met mensen, bedenk dat we met 7 miljard zijn en dat ons aantal op de planeet groeit, we leven langer en we zijn langer gezond, dat vraagt iets van ons, liefde is het enige juiste antwoord op die vraag.

Als ik één advies mag geven: blijf jezelf.

Laat een ander niet voor je dromen/delen/denken/doen, geen politicus, geen docent, geen coach, geen journalist, geen kunstenaar, geen pastor of dominee, geen profeet weet beter dan jij, wie je bent en wie jij wilt zijn. Niemand stuurt jou. Jij bent zelf verantwoordelijk. Wat een ander doet is zijn of haar karma/dromen/delen/denken/doen, wat jijzelf doet is jouw karma/dromen/delen/denken/doen. Jouw karma is het enige dat je werkelijk en in alle vrijheid kan beïnvloeden, gebruik je karma zoals jij dat wilt. Hou zoveel mogelijk van jezelf, denk positief over jezelf. Heb vertrouwen. Wees zo naief als je kunt zijn. Alle angsten die je voelt kunnen je leiden in een richting die je niet in wilt. Angsten, ook al moet je soms naar ze luisteren, zijn niet de beste raadgevers. Overmeester jezelf en wordt meester. Ieder geloof, iedere wetenschap, ieder gevoel dat je raakt, maakt van jou een slaaf, een leerling of een knecht. Zie je medemens als (met)gezel respecteer elkaar en oordeel niet te snel, weet dat we gelijk zijn, hoezeer je de ander ook minacht of bewondert.

Have supercalifragilisticexpialidocious fun in 2016:)

Het economisch voordeel van invalide zijn

De aanleiding: een post op Facebook van Marcel Kolder

Ik maak maar zelden mee dat validen jaloers zijn op invaliden en gek genoeg vind Marcel zo maar een goed voorbeeld.

Het probleem van ons economische denken is dat iedereen altijd alles ziet als een kostenpost. Zodra je denkt aan een opbrengstenbron verandert het.

Neem een ui en een tomaat. Het is allebei groenten. De één groeit onder de grond, de ander erboven. Iemand eet de ui een ander eet de tomaat. Voordat iemand hem eet, hebben er heel veel mensen iets aan de ui en de tomaat verdiend. Van boer tot supermarkt.

Gek eigenlijk want de natuur zorgt gratis voor tomaten en uien. Tomaten zijn in de winkel duurder dan uien. 1 Tomaat geeft meer mensen een inkomen dan 1 ui. Beiden zijn goed voor de economie. So far, so good.

Neem nu een valide en een invalide. Ze worden geboren, ze leven en ze gaan dood. Invaliden lijken in alles op validen. Toch is een invalide duurder dan een valide.

Dat zit zo. Invaliden kunnen minder zelf en hebben meer hulp nodig. De invalide is dus een veel betere business case dan een valide. Waarom? Nou de invalide verschaft dus meer werkgelegenheid. Gelukkig kan een valide de invalide altijd helpen. Dat doen we ook. Tenslotte zijn we mensen. Invalide en valide zijn ook beiden goed voor de economie.

Overigens, schijn bedriegt. Neem Bill Gates of Koning Willem Alexander. Bill Gates is veel duurder dan Koning Willem Alexander. Beiden zijn valide Toch heeft Bill Gates iets meer hulp nodig om van Microsoft een succes te maken dan Koning Willem Alexander nodig heeft om van Nederland een succes te maken.

We kunnen dus gerust stellen: hoe duurder iemand is, hoe minder hij zelf kan. Of je valide of invalide bent maakt daarbij niet veel uit. Als je wilt weten wat de kosten zijn en wat de opbrengsten zijn moet je gewoon even nadenken en hoe meer het kost hoe langer het duurt om de business case te begrijpen.

Of het nu een ui is of Bill Gates, wat hij kost levert hij ook op voor de economie.

Waarom is het logisch? De behoefte aan geld komt rechtstreeks voort uit de behoefte aan liefde en aandacht. De regel is dat als je meer nodig hebt, je een manier moet zien te vinden hoe je meer kunt ontvangen. Het leven is makkelijker als je al genoeg hebt, dan kun je misschien wel met meer weggeven of met veel minder ontvangen toch alles doen.

Ben jij een masochist?

Shit happens. Better to have loved and lost than to never have loved at all. Dit raakt de kern van de angst. Als ik van die vluchteling ga houden houdt hij zij dan ook van mij. In de psychologie wordt dat aangeduid als het prisoners dilemma. We zijn banger voor straf dan voor het missen van een beloning.

Terroristen en fundamentalisten bestaan, ze zijn facistisch, sadistisch of despoot. De meeste mensen op aarde zijn niet fundamentalistisch of terroristisch. Zorg je niet voor vluchtelingen, dan is het risico aanwezig dat ze het wel worden, omdat ze achter een sterke fundamentele leider die het terrorisme niet schuwt gaan schuilen.

Nederlanders doen het net zo en kiezen dan voor de harde hand, beperking van vrijheid en een rechtse oplossing. Onderdrukken en terugsturen. Dat is een laffe keuze in het prisoners dilemma. Het is het verraad aan de vluchteling die geen kwaad in de zin heeft.

Omarmen en verwelkomen heeft ook risico's. Halen we het paard van Troje binnen? We moeten daarin voorzichtig zijn en moedig. Geef vluchtelingen een kans. Iemand is pas schuldig als zijn misdaad bewezen is. Beschouw de misdaad van de enkeling niet als een misdaad van de groep. Die enkeling is waarschijnlijk of dom, of opgejut, of ten einde raad, of die fundamentalist, of  een terrorist. Zorg dat hij/zij geen aanhang krijgt.

De lef die we moeten tonen in dit dilemma is het lef om mensen lief te hebben met het risico dat we af en toe bedrogen zullen worden. Toch is de beloning van liefde meer waard dan de angst voor straf. Wie in angst leeft straft alleen en voortdurend zichzelf. Dat doet alleen een masochist.

Penny wise pound foolish

Week van de Duurzame mode

Het is de week van de duurzame mode. Ik begrijp het niet, ik begrijp het niet. Wat doen we verkeerd? Mijn vrienden en vriendinnen vinden duurzaam te duur, ze verklaren me voor gek, ze vinden me dom en ze hebben medelijden met me. Mijn vrienden en vriendinnen die op de kleintjes letten, kopen bij H&M, Wehkamp, Factory Outlet of bij een 'pop up store' met dumpprijzen.

Er is een heilige oorlog gaande in Nederland. Een tachtigjarige economische oorlog. Een oorlog die enorme schaarste creëert op onze planeet. Een oorlog die onzichtbar alles in de wereld drijgt te vernietigen. Een oorlog die hele gezinnen in de ellende stort van hoge werkeloosheid, uitbuiting, slavernij en leven in armoede. Het is de oorlog van de heilige laagste prijs.

Ik zie goede ondernemers en onderneemsters die het licht hebben gezien, ze hebben gekozen voor duurzaamheid. Ze zijn er vroeg bij geweest. Ze hebben tijd en geld geïnvesteerd om de wereld te redden. People, planet, profit. Een eerlijke economie, waarin het geluk van mensen centraal staat. Waarin we goed omgaan met de natuur en onze grondstoffen, waar iedereen in de keten een eerlijke prijs krijgt voor goede kwaliteit. Wie wil dat nou niet?

Wat gaat er dan mis? Het leven is vaak veel simpeler dan mensen denken. Het wordt pas duidelijk als je je eigen gedrag onder de loep neemt. We denken dat we dom zijn als we iets meer betalen. Op een feestje draagt iemand anders dezelfde jurk voor half geld. Dan kan je wel door de grond zakken. We voelen ons dom, zielig en gek. Dat willen we niet. Dus gaan we koopjes jagen.

En wat is het effect van goedkoop? We weten dat Wehkamp en Zalando op bankkrediet bezig zijn hun totale distributie te mechaniseren en te robotiseren. De arbeider moet uit de keten. De mens is de duurste factor in de economie. Kleding laten we maken in lage lonen landen onder erbarmelijke arbeidsomstandigheden. Vervolgens verbranden we veel brandstof om de producten naar hier te brengen.

In het Westen aangekomen proberen we het met zo min mogelijk inzet van mensen af te leveren bij de klant. Meer voor minder. Meer voor minder. Dat is niet goed voor people, laat staan voor de planet. Maar wat boeit het. Ik wil niet meer uitgeven dan een ander en ik wil het maximum halen uit mijn geld. Het is de verkeerde profit.Wehkamp en Zalando gebruiken vieze diesels met chauffeurs die onderbetaald worden in payroll contracten. Als we het product niet willen gaat het weer terug, kilometers en nog eens kilometers. Niet goed voor de planet.

Wat is duurzaam voor jou? De profit? Je voelt je maar heel even happy, tot na één of twee keer wassen een product niet lekker blijkt te zitten. Omdat het zo goedkoop is koop je er teveel van. Je kast hangt er vol mee. Je moet ook iedere dag iets nieuws als het goedkoop is en uiteindelijk ben je meer geld kwijt.

Heel langzaam dringt het tot ons door. Met profit wordt de eerlijke profit voor de maker bedoeld (kwaliteit, duurzaamheid), niet de valse profit van de klant (lage prijs). Die gedachte kalmeert me. Ik weet dat de tijd gaat keren. Mensen stoten zich maar een paar keer aan dezelfde steen, en komen dan altijd weer bij hun verstand. Er komt een nieuwe Gouden Eeuw.

Ik zeg, het komt goed. Als de drukte over Zwarte Piet en de slavernij van gisteren weer voorbij is, komen mensen er vanzelf achter. De crisis? De slavernij? De milieuvervuiling? Dat zijn wij. Iedereen is slavendrijver. We laten ons gek maken door de media. We moeten stoppen met ons domme pessimistische gedrag. We willen niet meer zielig zijn. We willen pound foolish zijn in plaats van penny wise. We willen lijken op de Sint, niet op Zwarte Piet.

Een duurzame samenleving kost iets, maar dan heb je ook wat. Bijzondere kleding met een verhaal. Een mooiere jurk, die goed blijft in de was en die bewondering oogst van anderen omdat hij iedere penny waard is. We gaan meer geld gunnen aan de ondernemer die dat ook zo ziet en minder aan de ondernemer die er een zootje van maakt. We houden van een lege opgeruimde kast en niet lang nadenken over wat we aandoen. Alleen maar voordelen dus.

Penny wise voor de klant is pound foolish voor people, planet en profit. Al die werkeloosheid in Nederland. Veroorzaken we zelf. Dat is niet goed voor de people in Nederland, niet voor de werkloze en niet voor de belastingbetaler. Het is ook niet goed voor de people elders. Lage prijzen zijn nergens goed voor.

Alles is liefde. Ook onze economie en een eerlijke prijs. Alleen jij kan de wereld veranderen door de keuzen die jij maakt. Of vrij vertaald naar JFK, het is niet: wat kan de wereld veranderen voor mij? Het is: Wat kan ik veranderen voor de wereld?

Prijzen in natura

Zojuist heeft de Postcodeloterij vier koffers afgeleverd. Twee voor ons en twee voor de buren. Lege nieuwe koffers welteverstaan. Waar de geldprijs is, is een groot raadsel....

Iedere maand koop ik twee loten. Je weet het niet..., snel rijk worden lost veel problemen op. Ik doe het al jaren zonder resultaat. Vroeger nog wel eens vijf of tien euro gewonnen.

Meedoen aan de loterij herinnert mij er telkens aan dat leven vol kansen en risico's is. Dat toeval in ons bestaan een grote rol speelt en dat niet meedoen aan het leven, het rad van fortuin geen optie is. Dus braaf stort ik iedere maand mijn geld.

Ik mag de gegeven koffers natuurlijk niet inkijken. Het is een gegeven paard. Maar goed dan herinner je je het verhaal van Troje en dan denk je toch even spieken. Leeg dus. Niets nada niente. Gelukkig veen kofferbom.

Soms vraag ik mij af wat ze bij de postcodeloterij denken? Mijnheer van den Donk zal blij zijn met de koffers. De koffers zijn van het merk, uh, Postcodeloterij. Prachtig in de huiskleuren en de huisstijl Postcodeloterij.

Nu krijg ik wel eens een sigaar uit eigen doos van mijnheer Rutte, maar die geeft dat dan wel in 1000 klinkende vrij besteedbare Euro's. Hier krijg ik een sigaar uit eigen doos van een marketing expert in de top van de Postcodeloterij met te weinig budget.

Weet je wat dacht hij. Ik vraag Samsonite (of wie dan ook) om koffers met korting, die betaal ik met de geldprijs van mijnheer van de Donk, dan gebruik ik mijn budget voor de styling van die koffer. En als mijnheer van den Donk dan op vakantie gaat is hij mijn ambassadeur. Mijnheer van den Donk heeft vast nog nooit zo'n mooie koffer gehad voor zo'n zachte prijs.

Nou Postcodeloterij bedankt. Ik had al koffers. Wat moet ik hier nou mee? U weet ik ben milieubewust. U weet ik ga die koffers gebruiken. U weet dat ik niets weggooi. Toch ben ik woest. Woest over uw arrogantie. Woest over uw list en bedrog. Woest over het feit dat u mij vrijheid ontneemt.

Ondertussen ben ik blij voor de arbeiders bij de kofferfabrikant. Zij hebben tenminste wat geld verdiend. Ik hoop een eerlijk loon. Dan ben ik weer woest over de directie bij de kofferfabrikant. En zo kan ik nog wel even doorgaan tot ik van woest via rouw en verdriet weer tot rust kom.

Straks sta ik slaafs in de rij bij de douane. Tussen alle andere slachtoffers met dezelfde koffers. Zal ik glimlachen, zal ik huilen, zal ik opnieuw in woede uitbarsten. Ik weet het niet. De marketing expert bij de Postcodeloterij is dronken aan de macht, hij is stout en dom en gek en uiteindelijk gewoon zielig. Ziek van geldzucht verspilt hij kostbare grondstoffen vrijheid en geluk van mensen.

Oh was ik zelf maar dom dan was ik zijn blije ambassadeur met twee mooie koffers in de rij naar een geweldig vakantieoord. Thailand bijvoorbeeld. Waar iedereen je dan vraagt waar koop je die koffers?

Sorry dat weet ik niet zeg ik dan. Nee als je geen NL-postcode hebt kan je niet meedoen. Ja u kunt natuurlijk een huis kopen of huren in Nederland... Een postbus? Hm ik weet niet of je dan in aanmerking komt voor de straatprijs...

Wat zijn dromen?

"De meeste dromen zijn bedrog", zong Marco Borsato in 1995.

Niet iedereen droomt en niet iedereen die droomt vindt dromen leuk. Vroeger dachten mensen dat dromen voorspellingen bevatten. In de Griekse en de Egyptische mythologie en in de Bijbel en de Koran zijn verhalen te vinden waarin dromen belangrijk zijn. Niet alleen mensen dromen, dieren dromen ook.

Wetenschappelijk gezien is een droom een verzameling indrukken bestaande uit beelden, geluiden, gevoelens en gedachten die ons meestal tijdens de remslaap (diepe slaap) overvallen. Dromen zijn van korte duur. Niet iedereen kan zich herinneren wat hij of zij gedroomd heeft. Vaak komen in dromen herinneringen voor van wat je overdag of in je leven hebt meegemaakt.

Dromen worden door de meeste mensen beschouwd als fantasie of in ieder geval niet reëel. Uit overlevering weten we dat vroeger aan dromen voorspellende functies werden toegedicht. Nog recent waren psychologen als Freud en Jung ervan overtuigd dat dromen functies kunnen vervullen bij persoonlijke verwerkings en veranderprocessen.

De reden dat de meeste dromen als fantasie bestempelen is dat er gekke dingen kunnen gebeuren in dromen. Mensen kunnen bijvoorbeeld vliegen of veranderen van gedaante. Begrippen als ruimte en tijd zijn niet constant en vermengd. Dromen stellen ons voor raadsels. Er bestaan ook dromen waarin de dromer zich bewust is dat hij droomt. Dit is zelfs te oefenen, waardoor mensen hun dromen kunnen onthouden en opschrijven of navertellen.

Over wat een droom is of waarvoor hij dient bestaan slechts vermoedens. Bekend is dat in dromen nieuwe ideeën ontstaan. Dit komt omdat de hersenen 's nachts onlogisch en associatief werken. Tussen je belevenissen, je ervaring en je kennis worden nieuwe verbanden gelegd, die de hersenen overdag niet kunnen maken.

Dromen heeft in onze tijd een directe relatie met innovatie. Grote moderne snel groeiende bedrijven als Google en Apple onderkennen het belang van dromen. Werkplekken hebben daar nieuwe vormen gekregen en mensen kunnen daar bij wijze van spreken slapend geld verdienen. Natuurlijk is een droom maar een begin.

Om van dromen realiteit te maken is denkwerk nodig. Mensen moeten met elkaar in gesprek om hun dromen te begrijpen. In de jaren zestig is creativiteit als belangrijk middel om vooruit te komen in het leven ook in het onderwijs erkend. Van dromen naar doen is een kwestie van durven, delen en denken.

Vrijwel alles in het leven is gestuurd door dromen. Onze wetenschap, onze economie, ons geloof, onze overheid, zonder een visie of een missie is niets in het leven mogelijk. Martin Luther King is onsterfelijk geworden door zijn toespraak 'I have a dream'. Ghandi leefde zijn droom: 'Be the change you want to see in the world'. Obama won zijn eerste verkiezingen in 2008 met de simpele woorden 'Change we can believe in.... Yes We Can'. Dromen inspireren ons.

Dromen wekken ook onze angst op. Mensen van alle leeftijden worden soms badend in het zweet wakker van hun dromen en nachtmerries. Dromen lijken op hallucinaties. Dromen worden opgewekt met drugs. Dromen inspireren mensen niet alleen tot het goede, ze inspireren ook tot het kwade.

De wetenschap voelt zich door dromen bedreigd en zet ze weg als fantasie of waanzin. In het geloof worden dromen geschaard onder het werk van de duivel. De overheid ziet in dromen anarchisme, vrijbuiterij en terrorisme die de samenleving kunnen ontwrichten. In de economie wordt de creativiteit van nieuwe bedrijven eerst weggehoond als geldklopperij of economische bubbels.

Maar de kracht van dromen is groter dan de kracht die de droom probeert te onderdrukken. De droom overvalt ons iedere nacht weer. En gelukkig maar....

Want Marco zong ook: "Zo één keer in de zoveel tijd komen dromen uit".

Over veranderen en verbeteren

Veel bedrijven, overheden, mensen hikken aan tegen veranderen. We zijn snel ontevreden. En in de veranderingen die plaats vinden zien we niet de gewenste verbetering. Wie iets wil veranderen moet bereid zijn te geven en te nemen. Veranderen is iets verplaatsen in ons ecologisch evenwicht. De zon gaat niet harder schijnen, het gaat niet meer of minder regenen als de mens iets verandert. Maar je kunt regen opvangen en gebruiken als drinkwater en je kunt een zonnestraal omzetten in electriciteit of warmte of iets waarmee je jezelf kunt voeden. Mensen veranderen alles wat ze willen voor zover dat binnen hun vermogen ligt. 

Waarom is het dan zo moeilijk om iets te veranderen aan onszelf of aan ons bedrijf of aan onze samenleving? Dat heeft denk ik te maken met hoe we anderen en onszelf beoordelen. Onze persoonlijke gedachten over goed en kwaad bepalen in hoge mate hoe we doen en wie we zijn. Psychologen zeggen dat bij wijze van spreken 90% van wie we zijn in ons onderbewustzijn zit. Daardoor is het moeilijk veranderbaar. Je kunt het niet zien, zelfs niet als je in de spiegel kijkt. Een klap die je op vierjarige leeftijd hebt gehad van je vader kan onderbewust nog steeds een betekenis voor je hebben. Er zijn mensen die dit onderbewustzijn onderzoeken en proberen te observeren via allerlei methoden. Hypnose, Tarotkaarten, astrologie, biechten en allerlei methoden uit de psychologie tot dierproeven toe. Een mens is een natuurlijk wezen. Voor een deel is ons gedrag geautomatiseerd of instinctief. Ons denken bepaalt bij wijze van spreken maar 10% van wie we zijn en wat we zijn. Of hoe we kijken naar ons eigen gedrag.

Als we iets in ons gedrag willen veranderen moeten we persoonlijke keuzen maken. Keuzen waar we lef voor nodig hebben. Keuzen die ons bang maken. Je moet van 90% 10% maken en van 10% 90%. Keuzen die we gek vinden of stout. Keuzen die dom lijken of zielig. Veranderen betekent risico nemen.Je moet de psychologie, sociologie, cultuur, economie als bijgeloof durven zien. Je haren in de wind gooien en ondanks alles jezelf uniek durven vinden.

Dat is niet makkelijk. Want als je iets verandert aan jezelf, zal er ook iets veranderen aan hoe mensen naar je kijken. Onze grootste angst is angst voor de angst. 'Nee hoor ik ben niet bang' zeggen we dan. Of 'Nee hoor ik schaam me nergens voor'. Leugentjes om bestwil. Om onszelf of anderen te beschermen. En ook daar zit weer een angst. Een (ver)bindingsangst. Met wie voel jij je verbonden en wie wil je als vriend behouden. Zo zal een politicus een leugen niet uit de weg gaan als hij daarmee zijn kiezer kan behouden. Veranderen is eerlijk zijn tegen jezelf en tegen anderen. Kritiek of een klacht niet ervaren als een aanval, maar als een tip of een advies, iets dat je kan gebruiken of naast je neer mag leggen. 

Veranderen heeft heel veel te maken met vrijheid, gelijkheid en broederschap. Ieder is vrij om te veranderen als anderen daarvoor de ruimte/vrijheid geven. Broederschap betekent verbonden blijven ook als iemand moeite heeft om de waarheid te vertellen tegen zichzelf of tegen anderen. Het kost tijd om tot inzicht te komen. Wij besturen elkaar niet. Wij besturen alleen onszelf. We zijn ook geen computers waarvan je de software even wisselt. En hoewel een ander een slechte invloed op jou kan hebben, maakt hem of haar nog niet tot een computervirus die jouw harddisk even wist en je verandert in een willoze zombie of slaaf. Mensen maken zichzelf van alles wijs om maar niet te hoeven veranderen. Een oorzaak buiten jezelf zoeken is voor veel mensen de gemakkelijke oplossing. Pessimisme is achterover kunnen leunen. 

Toch is verandering iets heel natuurlijks en gemakkelijks dat we aan de lopende band, iedere dag, ieder uur, ongemerkt en onderbewust doen. Ouder worden is veranderen, wijzer worden is veranderen, leren is veranderen, ontslagen worden is veranderen, TV kijken is veranderen, facebooken is veranderen, groeien is veranderen, krimpen is veranderen. Als je geen verandering ziet kijk je in een spiegel van ontevredenheid/pessimisme. Die ontevredenheid komt voort uit het niet willen accepteren van wat je ziet. Een verandering is iets anders dan een verbetering. Verandering is objectief. Aan verbetering hangt een waardeoordeel en is subjectief. 

Wil je een positieve waardering kunnen geven aan een verandering dan moet je je gedrag richten, inrichten voor je iets van verandering kunt verrichten. Want dan kun je pas meten wat je ziet. Plan en uitvoering. Alignment. Je kunt ook rustig stellen dat iedereen die nooit een verandering ziet een dictator is die alles wil bepalen. Samen richting bepalen zonder een leider of een plan is moeilijk tot onmogelijk. Een plan maakt de lotsverbondenheid en bepaalt de rollen, taken en bevoegdheden die iedereen heeft daarbinnen. Lotsverbondenheid betekent een beperking en bedreigt onze vrijheid en onze gelijkheid. 

Zonder structuur en zonder plan heeft en houdt ieder zijn eigen oordeel en ziet iedereen een andere verandering of geen verandering. Een plan kan de in de samenleving allerlei vormen aannemen, zoals van een wet, een geloof, een wetenschap, een bedrijfsplan, een veranderplan, een bucketlist, een boodschappenlijst of een verkiezingsprogramma. Zonder plan is er geen regel, geen broederschap of lotsverbondenheid. Dus tussen vrijheid en lotsverbondenheid en gelijkheid zit altijd spanning. Tijdens de verandering kunnen we naast de werkelijkheid ook nog het plan wijzigen, ons beeld van de werkelijkheid en ons beeld van onszelf. Die enorme vrijheid en het feit dat we daarin gelijk zijn of gelijkwaardig zijn, maakt veranderen moeilijk. Zelfs SMART kan daardoor STUPID worden.

De vraag of verandering mogelijk is is makkelijk te beantwoorden met ja. De verandering als een verbetering zien is afhankelijk van een gezamenlijk kader of een plan. Onszelf veranderen is het moeilijkste van alles, omdat iedereen daarin zijn eigen vrijheid en verantwoordelijkheid heeft en mag nemen. Is de samenleving dan nog maakbaar? Is je bedrijf nog bestuurbaar? Kan jij zelf nog iets leren? 

Ik zeg drie keer ja Dat komt vooral omdat ik een optimist ben, ik zie altijd een glas dat halfvol is. Dat komt niet vanzelf. Als ik een half leeg glas zie besluit ik dat het half vol is. Het is een keuze. Gelukkig wordt je niet, gelukkig moet je willen zijn. Als je niet gelukkig bent, is verandering gedoemd te mislukken in je hoofd. Niemand zal ooit iets van je pogingen ervaren of zien. Pessimisme slaat alles dood.Een optimist kiest altijd de moeilijke weg. Pessimisme is gemakkelijker. Je geeft op voor je bent begonnen en als het is geëindigd zie je geen verbetering.

Wat ben jij en wat wil jij zijn? Een optimist of een pessimist? Denk jij dat je de wereld kunt verbeteren te beginnen met hoe je ertegenaan kijkt? Of laat je je liever lijdzaam leiden door je diepe onderbewustzijn, waarvoor anderen verantwoordelijk zijn. Change je 10 naar 90. Pak je verantwoordelijkheid en begin vandaag.

De kunst van het afkijken

http://www.nrc.nl/opinie/2015/05/11/en-nu-verpest-dekker-de-correctie-op-eindexamens/

'Een goed onderwijssysteem is gebaseerd op voorzeggen en afkijken'. Deze kennis heb ik van een oud collega bij de inspectie geleerd, Een gerenommeerde en wijze onderwijsinspecteur met veel ervaring in ons Nederlandse onderwijs. Mensen zijn kuddedieren, onze ouders en docenten en de wetenschap zeggen ons alles voor en als we het even niet meer weten kijken we gewoon bij elkaar de kunst af. Zo leren kinderen/leerlingen/studenten alles wat ze als professional moeten weten in het leven. Toch hebben we er een grote hekel aan. Op het internet heet het wel 'copy paste' en de dader heet al snel een 'copy cat'. Wie een film download is een dief. Waarom? Omdat kennis macht is en omdat de productie van kennis in onze moderne samenleving geld kost. Mensen willen eenvoudig niet worden gepasseerd. We omgeven alles wat we weten met hekken en prikkeldraad, met auteursrecht en merkenrecht. We hebben een hekel aan de talenten die ons in de ratrace links en rechts voorbijgaan. We zouden er trots op moeten zijn. We zouden ze het succes moeten gunnen. Maar goed, de zeven hoofdzonden van de mens hoef ik hier echt niet meer uit te leggen.

Nu de examens weer zijn begonnen en de Citoscores net binnen zijn ontstaat weer de jaarlijkse discussie over het monopolie van de Citogroep op dit gebied. Of zoals hierboven over het nakijkwerk door de docent daarna. We toetsen nog steeds ouderwets op papier en de examens komen uit een zorgvuldig bewaarde envelop. Ondertussen bestaan er al jarenlang veel betere en geavanceerdere methoden om te toetsen, waar zelfs geen mens meer aan te pas hoeft te komen. Met een computer kun je alles interactief en adaptief meten en vaststellen, nauwkeuriger en minder beïnvloedbaar. Je hoeft het niet eens zelf na te kijken. De computer doet de voorwas. Leerlingen hoeven daarvoor niet eens dezelfde toets te doen. Opgaven die ze niet kunnen maken hoeven ook niet aangeboden te worden. Je kunt leerlingen eenvoudig alleen toetsen met de opgaven die ze gemakkelijk en goed kunnen doen. Je hebt geen te moeilijke of te makkelijke opgaven nodig voor een goede toets. Toen ik onderwijskunde studeerde in Twente (1985) was dat al wereldwijd bekend en in de 11 jaren dat ik bij de Inspectie van het Onderwijs werkte zijn er ook vele (interne) discussies over gevoerd.

Waarom de werkelijkheid dan nog steeds zo is, vraag je je wel eens af. Een belangrijke verklaring ligt in de werking van de Nederlandse politiek. Uiteindelijk hield de Tweede Kamer de meeste vernieuwingen aan de poort tegen en verving ze door bezuinigingen. De Mammoetwet, De Middenschool. De basisschool. De basisvorming. Het VMBO. De doorstroomprofielen. De KBL, de BBL en de BOL. De leerwegen. De vernieuwingen die elkaar in hoog tempo opvolgden. Het ging volgens de Tweede Kamer telkens te snel en dus niet goed. Bovendien was alles te duur voor de belastingbetaler. En dus was er genoeg reden om op de rem te gaan staan met uiteindelijk een paar stevige monopolies en mammoet-machtsblokken in het onderwijs tot gevolg. Want naast Cito zijn er nog een paar zoals bijvoorbeeld de SLO, de PO raad, de VO raad, de MBO raad, de HO raad en de VSNU en de landelijke organen van het Beroepsonderwijs. Zij maakten de keuzen die de politiek niet zelf durfde te maken. En zij kiezen hoofdzakelijk voor zelfbehoud en behoud en nog eens behoud.

Onderwijsvernieuwing, er is veel goeds bedacht en er is verdacht weinig geïmplementeerd. Uiteindelijk heeft de vrijheid van onderwijs er het meest onder geleden, die is door het uitblijven van politieke maatregelen en keuzen tot een minimum beperkt. Eigenlijk is er geen vrijheid meer. De inspectie kan de kwaliteitsverschillen tussen scholen dan ook bijna niet meer ontdekken. Alles is in het onderwijs is zwaar geïndustrialiseerd en daardoor geheel verouderd, het klassikale systeem voert nog steeds de boventoon, onderwijzers doen hun werk met oogkleppen op en sjokken braaf achter hun manager aan. Het bestuur klaagt over de directie, de directie over het management en het management over de docenten. Gelukkig klaagt er niemand over ouders en leerlingen. Het onderwijs is vergeven van de kwaliteitsnormen en kwaliteitssystemen. Leerlingen zeggen in deze tijd zeer terecht dat ze worden opgehokt in een lesbatterij met docenten voor de klas die te weinig weten.

Dit fenomeen is zelfs doorgedrongen tot onze meest krachtige bolwerken van kennis en wetenschap, de universiteiten zelf. Gelukkig zijn studenten daar mondiger en volwassener en hebben we hebben dan ook eindelijk weer eens een Maagdenhuisbezetting gehad. Het oorspronkelijke idee van Leonardo da Vinci voor de universiteit was: 'Uomo Universale', ontwikkel de hele mens. Dit idee staat totaal haaks op het ontstaan van specialismen en het denken in vakgebieden zoals dit nu in ons onderwijssysteem en op universiteiten gebeurt. Een specialisatie is vooral belangrijk voor leerlingen die niet zo veel kunnen. Hoe kan het zijn dat nu op alle niveaus in ons onderwijs idiote nieuwe specialismen en opleidingen zijn ontwikkeld? Willen we onze studenten soms dom houden? Waarom leggen we nu ons lot en onze wetenschap in handen van mensen die heel veel weten van heel weinig? Dat is een enorm risico. Om nieuwe kennis te ontwikkelen moet je juist heel veel kennis hebben van heel veel vakgebieden. Je moet er overheen en er doorheen en er onderdoor.

Ons onderwijssysteem is ziek en dat komt onder andere omdat we er geen geld aan wilden uitgeven. Maar er is nog een belangrijkere aanwijsbare oorzaak die we hier moeten vermelden. De angst dat het mis kan gaan. Het zijn tenslotte onze kinderen. We willen niets fout doen in het onderwijs, dus doen we alles fout, dan valt die ene fout (toegeven aan angst, risico mijden) niet meer op. Dus maken we onze opleidingen smaller en smaller tot niemand meer iets weet. Want uiteindelijk weten we vrijwel alles van niets of vrijwel niets van alles. Juist door ons zwaar geïndustrialiseerde onderwijssysteem is daarvan weinig kwaliteit meer te verwachten. Zelfs personeelszaken klaagt erover: diploma's zijn nietszeggende documenten geworden met nietszeggende titels.

We mogen dus maar wat blij zijn dat mensen 'eigenwijs' zijn en ook buiten het onderwijs leren door bij elkaar af te kijken of door elkaar bijvoorbeeld via Wikipedia en internet alles voor te zeggen.

Echte banen bestaan niet

Wat is een 'echte baan'? Echte banen zijn volgens de FNV banen met genoeg zekerheid, waardering en een stabiel inkomen. De regering heeft besloten dat mensen die nu als arbeidsgehandicapte in een sociale werkplaats werken een echte baan moeten krijgen in het bedrijfsleven (100.000) of bij de overheid (25.000). In totaal gaat het om 125.000 nieuwe echte banen.

Is dit een realistisch idee? Ja. De huidige werkplaatsen zijn productiebedrijven. Naar deze productie is vraag, want de sociale werkplaatsen konden de producten goed verkopen aan afnemers. Als de sociale werkplaats stopt blijft het werk bestaan, zolang er vraag naar is. Als de subsidie op deze arbeid gelijk blijft zou je de productie kunnen verhuizen naar normale bedrijven en naar overheidsinstellingen.

Dat is echter niet de keuze die is gemaakt. De overheid heeft ervoor gekozen bedrijven zelf te laten bepalen hoe ze de banen gaan realiseren. Dit geeft de bedrijven meer flexibiliteit en vrijheid om oplossingen te zoeken voor de productie die wegvalt en wat daarvoor in de plaats komt. Het idee is dat bedrijven hierbij geen financiële kosten baten afweging maken, maar een maatschappelijke. Dat past goed bij maatschappelijk verantwoord ondernemen of sociale duurzaamheid.

Of het gaat lukken? Tja. Het zou kunnen. Moeilijk is het niet. Je betaalt iets meer voor arbeid door een arbeidsgehandicapte, maar met wat subsidie of belastingverlaging zou het mogelijk moeten zijn om competitief te kunnen blijven als bedrijf. Het zou helemaal goed kunnen gaan als de klant ook meedoet. Een keurmerk sociale duurzaamheid zou de klant kunnen uitlokken een duurder product te nemen om mensen met een arbeidshandicap te steunen.

Toch zie ik nu al rare gedachtesprongen bij bedrijven en gemeenten. Er zijn werkgevers genoeg die al arbeidsgehandicapten in dienst hadden en die nu hun arbeidsplekken willen gaan meetellen als 'echte banen'. Dan neemt het aantal echte banen voor arbeidsgehandicapten natuurlijkerwijs af. Je zou nu alle arbeidsgehandicapten in dienst van de sociale werkplaats een oormerk moeten geven om te kijken of ze allemaal aan werk kunnen komen. Als je de banen gaat oormerken, zijn het ineens ook geen 'echte banen' meer.

En dan nog even terug naar de kern. Bestaat de 'echte baan' wel? Wie een baan heeft met genoeg zekerheid, waardering en een stabiel inkomen mag het nu zeggen. Vaak ontbreekt het aan één of meer van de drie.

Als je ondernemer bent in het bedrijfsleven ontbreekt het aan een stabiel inkomen en moet je je zekerheid en waardering halen uit je klanten. Als je bij de overheid bent, ben je afhankelijk van wat de markt doet, omdat je daar je belasting vandaan haalt. Als je een baan hebt moet je je zekerheid en waardering halen uit je baas en je collega's en ben je voor stabiel inkomen afhankelijk van je aanspraak op een CAO. Als je geen 'echte baan' hebt, ben je voor je stabiele inkomen, je zekerheid en waardering afhankelijk van je partner en je gezin of van een uitkeringsverstrekker, zoals de overheid, een verzekeraar of een pensioenfonds.

Daar komt nog bij dat alleen mensen die zeker zijn van zichzelf en waardering halen uit zichzelf en op zichzelf durven te vertrouwen stabiliteit in hun leven en in hun werk hebben. Met een echte baan heeft dat feitelijk niets te maken. Het idee van 'echte banen' is een verzonnen illusie. Mensen willen onafhankelijk zijn, niet afhankelijk. Wie stabiel inkomen, zekerheid en waardering wil halen uit een echte baan, komt vroeg of laat bedrogen uit. Daarvoor is het leven en ons bestaan veel te onzeker en te grillig.

Ik gun iedereen een 'echte baan' en om dat te kunnen bereiken hebben we het idee nodig dat ieders inzet ertoe doet. Misschien is het daarom beter eerst een vast (basis)inkomen te geven en daarna te bedenken hoe we het werk gaan verdelen. Op die manier wordt het makkelijker om te zorgen dat iedereen ook waardering (als bonus) ontvangt voor zijn toegevoegde waarde (werk). Die zekerheid vraagt wel om een nieuwe economie en een andere manier van denken. Een manier van denken die niet gebaseerd is op schaarste aan geld, werk, grondstoffen of hulpstoffen, maar op overvloed.